تبصره ۴ ماده ۱۸ یکی از مهمترین بخشهای قانون مبارزه با قاچاق کالاست که وظیفه مشخصکردن ضوابط خرید، فروش، حمل و نگهداری کالاهای حساس را بر عهده دولت گذاشته است. طبق این قانون، اگر فعالیتهای تجاری مربوط به برخی کالاهای خاص، خارج از ضوابط تعیینشده انجام شود، همان رفتار «قاچاق» محسوب شده و مشمول مجازات خواهد بود.
دولت، برای جلوگیری از تخلفات و ایجاد شفافیت در زنجیره تأمین کالا، مجموعهای از مقررات را برای چند گروه کالایی تعیین کرده است. این ضوابط در چند حوزه اصلی خلاصه میشود:
1. الزام به داشتن مجوز و ثبت اطلاعات
در اکثر گروههای کالایی—از سیگار و محصولات دخانی گرفته تا دارو، لوازم خانگی، دام زنده، نهادههای دامی، فرآوردههای نفتی و فلزات گرانبها—
فعالیت تجاری تنها زمانی قانونی است که:
فرد یا شرکت مجوز رسمی خرید و فروش داشته باشد
اطلاعات خرید، فروش و حمل در سامانههای رسمی مثل سامانه جامع تجارت، سامانه انبارها، سامانه حمل و نقل، سامانه رهگیری اصالت و … ثبت شود
فاکتور رسمی برای معاملات صادر یا دریافت گردد
هر فعالیتی که خارج از این چارچوبها باشد، از نگاه قانون قاچاق محسوب میشود.
2. شفافیت در حمل کالا
برای جابهجایی کالاهای مشمول، رعایت موارد زیر ضروری است:
دریافت سند حمل معتبر (بارنامه یا باربرگ بسته به نوع کالا و محل حمل)
حمل کالا فقط در مسیری که در سند حمل ثبت شده
انطباق کامل محموله با اطلاعات سند حمل
هرگونه انحراف عمدی، مغایرت در تعداد یا نوع کالا، یا حمل بدون سند معتبر = تخلف قابل مجازات.
3. نگهداری کالا فقط در انبارهای ثبتشده
نگهداری کالاهای مشمول قانون صرفاً در انبارهایی مجاز است که:
در سامانه جامع انبارها ثبت شده باشند
موجودی آنها همیشه با اطلاعات سامانه مطابقت داشته باشد
ورود و خروج کالا بهصورت آنی و دقیق ثبت شود
این موضوع شامل بسیاری از گروههای کالایی از جمله نهادهها، دخانیات، دارو، لوازم خانگی و فرآوردههای نفتی میشود.
4. محدودیتها و ممنوعیتهای اختصاصی
برای هر گروه کالایی، ممنوعیتهای خاصی وجود دارد. برخی نمونهها:
دخانیات: خرید و فروش تجاری از طریق فضای مجازی ممنوع است؛ سیگار باید فقط از طریق افراد دارای مجوز و با ثبت در سامانه معامله شود.
دارو و تجهیزات پزشکی: حمل و فروش باید با ثبت شناسه اصالت، سری ساخت و تأیید مسئول فنی انجام شود.
دام زنده: حمل بدون پلاک دام، گواهی سلامت و بارنامه آنلاین ممنوع است.
فرآوردههای نفتی: خرید و فروش سهمیهای بدون مجوز یا هرگونه دستکاری در تجهیزات توزیع جرم محسوب میشود.
لوازم خانگی: خرید و فروش باید با شناسه کالا و گارانتی معتبر ثبتشده در سامانه انجام گیرد.
فلزات گرانبها: خریدوفروش فردایی طلا و سکه ممنوع است؛ ثبت اطلاعات دقیق در سامانه جامع تجارت الزامی است.
5. ضمانت اجرا (مجازاتها)
هرگونه خرید، فروش، حمل یا نگهداری که برخلاف ضوابط تعیینشده باشد:
تجاری تلقی شده
قاچاق محسوب میشود
در شعب ویژه تعزیرات رسیدگی میگردد
میتواند منجر به جریمه نقدی، ضبط کالا، محرومیت از فعالیت و دیگر مجازاتهای قانونی گردد
جمعبندی ساده
قانون جدید با ایجاد شبکهای از سامانههای نظارتی و الزام فعالان تجاری به ثبت اطلاعات، تلاش میکند مسیر حرکت کالا را از لحظه تولید یا واردات تا مصرف نهایی قابلردگیری کند. بنابراین هر شخص یا کسبوکاری که با کالاهای حساس و مشمول کار میکند، باید دقیقاً مطابق این ضوابط فعالیت داشته باشد تا دچار اتهام قاچاق نشود