بودجه ۱۴۰۴ در واقع نقشه مالی یکساله کشور است؛ سندی که مشخص میکند دولت پولهایش را از کجا میآورد و در چه بخشهایی خرج میکند. طبق لایحه ارائهشده، حجم بودجه عمومی دولت چیزی بیش از ۶۴۰۰ هزار میلیارد تومان برآورد شده است.
منابع درآمدی دولت از کجا تأمین میشود؟
طبق دادههای لایحه، دولت برای سال ۱۴۰۴ منابع خود را از چهار مسیر اصلی تأمین میکند:
مالیاتها و سایر درآمدها (حدود ۳۶٪ منابع)
درآمدهای نفت، گاز و فروش داراییهای دولتی (حدود ۳۶٪)
استقراض و فروش اوراق و سهام دولتی (حدود ۲۲٪)
درآمدهای اختصاصی دستگاهها مثل بیمارستانها و دانشگاهها (حدود ۷٪)
به بیان ساده، بخش مهمی از بودجه همچنان به نفت وابسته است و استقراض نیز بخش قابل توجهی از منابع را تشکیل میدهد.
دولت این پول را کجا خرج میکند؟
مصارف بودجه ۱۴۰۴ نشان میدهد بیشترین فشار خرجی روی هزینههای جاری است:
حقوق و مزایا، بازنشستگان و یارانهها → حدود ۶۴٪
طرحهای عمرانی و تقویت زیرساختها → حدود ۱۹٪
بازپرداخت بدهیها و وامها → حدود ۱۱٪
هزینههای اختصاصی دستگاهها → حدود ۷٪
به این ترتیب، بخش بزرگی از بودجه صرف هزینههای غیرقابلکاهش میشود و فضای زیادی برای توسعه باقی نمیماند.
کسری بودجه چقدر است؟
طبق نمودارهای لایحه، فاصله درآمدهای واقعی دولت با هزینههای جاری حدود ۱۸۰۵ هزار میلیارد تومان است. این کسری قرار است از سه مسیر جبران شود:
فروش نفت و داراییهای سرمایهای
استقراض و انتشار اوراق
فروش سهام شرکتهای دولتی
یعنی حتی خود دولت هم پیشاپیش میداند که بودجه بدون استقراض بسته نمیشود و حداقل کسری رسمی بیش از ۱۰۰۰ هزار میلیارد تومان است.
اصلاح مهم امسال: جمع کردن بودجههای پراکنده
یکی از نقاط قوت لایحه ۱۴۰۴ این است که مجموعهای از منابع و هزینههایی که سالهای قبل خارج از بودجه رسمی حساب میشدند، این بار داخل جدول بودجه آورده شدهاند.
نمونهها:
هدفمندی یارانهها
بخشی از منابع نفتی تحویلی به نیروهای مسلح
نحوه پرداخت بدهی دولت به تأمین اجتماعی و بانکها
مجوزهای استقراض از صندوق توسعه ملی
این تغییر باعث شده تصویر شفافتری از بودجه واقعی کشور به دست بیاید.
درآمدهای مالیاتی چه تغییری کرده است؟
منابع مالیاتی دولت نسبت به سال جاری رشد قابل توجهی دارد:
مالیاتها حدود ۴۲٪ افزایش یافتهاند.
مالیات گمرکی به دلیل تغییر نرخ ارز محاسباتی ۸۵٪ رشد داشته است.
درآمدهای حاصل از فروش خدمات و سایر منابع نیز افزایش یافتهاند.
مالیات حقوق در سال ۱۴۰۴
تا ۲۴ میلیون تومان در ماه معاف از مالیات است (سال قبل ۱۲ میلیون بود).
اگر فرد از چند محل حقوق بگیرد، مجموع دریافتی ملاک محاسبه مالیات است.
پلکانهای مالیاتی جدید باعث میشود پرداختی افراد با درآمد بالاتر بیشتر شود.
حقوق کارکنان و بازنشستگان چقدر افزایش مییابد؟
طبق لایحه:
حقوق کارکنان دولت ۲۰٪ رشد دارد، اما با در نظر گرفتن مزایای قانون جوانی جمعیت، متوسط رشد نزدیک به ۲۸٪ خواهد بود.
حقوق بازنشستگان به طور متوسط ۳۹٪ رشد میکند.
مستمری مددجویان کمیته امداد و بهزیستی نیز ۲۰٪ افزایش مییابد.
نرخ ارز در بودجه ۱۴۰۴
در لایحه بودجه عدد قطعی دلار تعیین نمیشود، اما برای محاسبات:
ارز ترجیحی کالاهای اساسی در سال آینده بین ۲۸۵۰۰ تا حدود ۳۷ هزار تومان حرکت میکند.
سایر ارزهای درآمدی دولت با نرخی حدود ۵۵ هزار تومان محاسبه شدهاند.
این تفاوت نرخها روی درآمدهای دولت از محل نفت و همچنین مالیات واردات اثر مستقیم دارد.
جمعبندی
لایحه بودجه ۱۴۰۴ از یک طرف شفافتر و واقعیتر از سالهای قبل تدوین شده و مهمترین نقطه قوت آن یکپارچهسازی منابع و مصارف است.
اما از سوی دیگر:
کسری بودجه همچنان سنگین است
وابستگی به نفت و استقراض پابرجاست
هزینههای جاری به شدت بالاست و امکان مانور توسعهای محدود است
این لایحه اگرچه تصویر واقعیتری از وضعیت اقتصادی ارائه میدهد، اما برای حل ریشهای مشکلات بودجه، تصمیمهای جدیتری در سالهای آینده لازم است.
