قانون «مبارزه با قاچاق کالا و ارز» با هدف ساماندهی تجارت، جلوگیری از خروج غیرقانونی ارز و کالا، و ایجاد یک فرآیند شفاف برای واردات، صادرات و معامله کالا تصویب شده است. این قانون مجموعهای از تعاریف، تکالیف دستگاهها، مجازاتها و الزامات سامانهای را تعیین میکند تا مسیر قاچاق بسته و امکان رهگیری کالا در کشور فراهم شود.
1. تعریف قاچاق و انواع کالا
در این قانون، هر اقدامی که تشریفات قانونی ورود یا خروج کالا و ارز را نقض کند، «قاچاق» محسوب میشود. کالاها به سه دسته مجاز، مجاز مشروط و ممنوع تقسیم شدهاند و هرکدام مقررات و مجازات مخصوص خود را دارند. همچنین کالاهای یارانهای و ارز نیز مشمول نظارت ویژه هستند.
2. سامانههای نظارتی و الزامات دیجیتال
بخش مهمی از قانون به طراحی و استفاده از سامانههای هوشمند نظارتی اختصاص دارد؛ سامانههایی برای کنترل واردات، صادرات، حملونقل، انبارداری و رهگیری کالا تا زمان عرضه. داشتن شناسه کالا و شناسه رهگیری برای بسیاری از کالاهای وارداتی الزامی است و عرضه بدون آنها قاچاق محسوب میشود.
3. وظایف دستگاههای مختلف
وزارتخانهها، گمرک، بانک مرکزی، نیروی انتظامی و سایر نهادهای مرتبط موظفند ابزارهای کنترل، آموزش و نظارت را تقویت کنند. ایجاد سامانههای نظارتی، رفع نقاط آسیبپذیر، کنترل مرزها، اعتبارسنجی بازرگانان و نظارت بر واحدهای صنفی از تکالیف اصلی دستگاههاست.
4. پیشگیری از قاچاق ارز
بانک مرکزی مکلف است میزان مجاز نگهداری و مبادله ارز را تعیین کند، فعالیت صرافیها را رصد نماید و برای تأمین نیاز ارزی مردم سازوکارهای قانونی فراهم کند. هرگونه خرید و فروش ارز خارج از مجاری رسمی، تخلف است.
5. مجازاتهای قاچاق
براساس نوع کالا و میزان ارزش آن، مجازاتها متفاوت هستند. این مجازاتها شامل:
جریمههای نقدی چند برابری ارزش کالا یا ارز
ضبط کالا و وسایل نقلیه
حبس برای قاچاق کالاهای ممنوع یا سازمانیافته
مجازاتهای تکمیلی مثل تعطیلی واحد صنفی، ابطال کارت بازرگانی یا ممنوعیت فعالیت تجاری
در موارد حرفهای، سازمانیافته یا همراه با درگیری، مجازاتها تشدید میشود.
6. تکلیف قضایی و رسیدگی به پروندهها
پروندههای مرتبط با قاچاقهای سنگین یا سازمانیافته در صلاحیت دادسرا و دادگاه انقلاب است و سایر موارد در سازمان تعزیرات حکومتی رسیدگی میشود. قانون برای تسریع رسیدگی، ضربالاجلها و فرآیندهای مشخصی تعیین کرده است.
7. نحوه برخورد با اموال ناشی از قاچاق
کالاهای کشفشده به سازمان جمعآوری و فروش اموال تملیکی تحویل میشود و فروش آنها تنها با حکم قطعی امکانپذیر است. کالاهای فاسدشدنی یا خطرناک سریعتر تعیین تکلیف میشوند. سهم درآمدهای حاصل نیز طبق قانون میان دستگاهها برای مبارزه با قاچاق هزینه میشود.
